ತಿಷ್ಠ ದೇವಿ ಶಿಖಾಮಧ್ಯೇ

 

ಚಿದ್ರೂಪಿಣಿ ಮಹಾಮಾಯೇ ದಿವ್ಯತೇಜಃ ಸಮನ್ವಿತೇ ।

ತಿಷ್ಠ ದೇವಿ ಶಿಖಾಮಧ್ಯೇ ತೇಜೋ ವೃದ್ಧಿಂ ಕುರುಷ್ವ ಮೇ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಶ್ಲೋಕವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ 'ಶಿಖಾಬಂಧನ' (ಜುಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವಾಗ) ಅಥವಾ ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿಖೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವಾಗ ಪಠಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಭಾವಾರ್ಥ: "ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿಣಿಯೂ, ಮಹಾಮಾಯೆಯೂ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವವಳೂ ಆದ ಎಲೈ ಗಾಯತ್ರಿ (ಶಕ್ತಿ) ದೇವಿಯೇ, ನೀನು ನನ್ನ ತಲೆಯ ಶಿಖೆಯ (ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರದ ಸ್ಥಾನ) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸು. ಹಾಗೆ ನೆಲೆಸಿ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸು"

ಶಿಖಾಬಂಧನ ಮಂತ್ರ: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಥವಾ ಜಪ-ತಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರು ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ಜುಟ್ಟನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಜುಟ್ಟು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆ ಜಾಗಕ್ಕೆ (ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ) ನೀರನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಕೈ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಮುಟ್ಟಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಜಪವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 'ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರ' ಹಾಗೂ ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿಯು ಇರುತ್ತದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಈ ಭಾಗವನ್ನು 'ಅಧಿಪತಿ ಮರ್ಮ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ನರಮಂಡಲದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೈವೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತೇಜನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಧರ್ಮೋ ವಿವರ್ಧತಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಕೀರ್ತನೇನ

 

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪಾಂಡವರ ಸ್ಮರಣೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿದೆ:

ಶ್ಲೋಕ:
ಧರ್ಮೋ ವಿವರ್ಧತಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಕೀರ್ತನೇನ
ಪಾಪಂ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ವೃಕೋದರಕೀರ್ತನೇನ ।
ಶತ್ರುವಿನಶ್ಯತಿ ಧನಂಜಯಕೀರ್ತನೇನ
ಮಾದ್ರೀಸುತೌ ಕಥಯತಾಂ ನ ಭವಂತಿ ರೋಗಾಃ ॥

ಅರ್ಥ:

• ಧರ್ಮೋ ವಿವರ್ಧತಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಕೀರ್ತನೇನ: ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ (ಧರ್ಮರಾಯನ) ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಧರ್ಮವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪಾಪಂ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ವೃಕೋದರಕೀರ್ತನೇನ: ವೃಕೋದರನ (ಭೀಮನ) ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
• ಶತ್ರುವಿನಶ್ಯತಿ ಧನಂಜಯಕೀರ್ತನೇನ: ಧನಂಜಯನ (ಅರ್ಜುನನ) ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.
• ಮಾದ್ರೀಸುತೌ ಕಥಯತಾಂ ನ ಭವಂತಿ ರೋಗಾಃ: ಮಾದ್ರಿಯ ಪುತ್ರರಾದ ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ರೋಗಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ).

ವಾಚಾಮೀಶ್ವರಿ ಪ್ರಸೀದ ಮಮ

 ಅಚಲಾತ್ಮಜಾ ಚ ದುರ್ಗಾ ಕಮಲಾ ತ್ರಿಪುರೇತಿ ಭೇದಿತಾ ಜಗತಿ |

ಯಾ ಸಾ ತ್ವಮೇವ ವಾಚಾಮೀಶ್ವರಿ ಸರ್ವಾತ್ಮನ್ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಪ್ರಸೀದ ಮಮ ||

"ಯಾರು ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ (ಅಚಲಾತ್ಮಜೆ), ದುರ್ಗಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಕಮಲಾ) ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾ ಎಂಬ ವಿವಿಧ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೋ, ಹೇ ವಾಣಿಯ ದೇವತೆಯೇ (ಸರಸ್ವತಿ)! ನೀವೇ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು. ಹೇ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇ! ನೀವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರಿ."

अचलात्मजा च दुर्गा कमला त्रिपुरेति भेदिता जगति ।

या सा त्वमेव वाचामीश्वरि सर्वात्मन् सर्वात्मना प्रसीद मम ॥ 

"O Goddess of Speech (Saraswati), you are that Supreme Soul who is known in this world by various names such as Parvati (daughter of the mountain), Durga, Lakshmi (Kamala), and Tripura. O Soul of all beings, may you be completely pleased with me."

ಪರ್ವತವರ್ಧಿನೀ ಸಮೇತ ರಾಮೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ

 ರಾಮೇಶಃ ಸೇತುಬಂಧೇ ಪರಿಗಣಸಹಿತಃ ಸೀತಯಾ ಸೇವಿತೋಸೌ

ಶ್ರೀರಾಮಕ್ಲೇಶಹರ್ತಾ ದುರಿತಭಯಹರೋ ಭಕ್ತದುಃಖಾರ್ತಿಹಾರೀ ॥

ದೀನಂ ಮಾಂ ದೀನಬಂಧೋ ಭವಜಲಧಿತಲೇ ವರ್ತಿನಂ ಬುದ್ಧಿಶೂನ್ಯಂ ।

ಕಾರುಣ್ಯಾದುದ್ದರಾಶು ತ್ವಮನಿಗುರೋ ಪಾಪಿನಂ ಭಕ್ತಿಹೀನಂ ॥ 

ಪರ್ವತವರ್ಧಿನೀಸಮೇತಸಪರಿವಾರಾಯ ರಾಮೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ ॥

ರಘುಪತಿಪ್ರಿಯಭಕ್ತಂ

 ಅತುಲಿತಬಲಧಾಮಂ ಹೇಮಶೈಲಾಭದೇಹಂ

                 ದನುಜವನಕೃಶಾನುಂ ಜ್ಞಾನಿನಾಮಗ್ರಗಣ್ಯಮ್ ।

         ಸಕಲಗುಣನಿಧಾನಂ ವಾನರಾಣಾಮಧೀಶಂ

                 ರಘುಪತಿಪ್ರಿಯಭಕ್ತಂ ವಾತಜಾತಂನಮಾಮಿ ॥

ಅಭಿರಾಮಗುಣಾಕರ ದಾಶರಥೇ

 ಅಭಿರಾಮಗುಣಾಕರ ದಾಶರಥೇ ಜಗದೇಕ ದನುರ್ಧರ ಧೀರಮತೇ |

 ರಘುನಾಯಕ ರಾಮ ರಮೇಶ ವಿಭೋ ವರದೋ ಭವ ದೇವ ದಯಾಜಲಧೇ ||

ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಶಾಂತಾಯ

 

ಪಂಚವಕ್ತ್ರಂ ದಶಭುಜಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ಚಂದ್ರ ಭೂಷಣಂ ।

ಉಮಾಲಿಂಗಿತ ವಾಮಾಂಗಂ ಧ್ಯಾಯೇತ್ಸರ್ವೇಶ್ವರಂ ಶಿವಂ ।।

ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಶಾಂತಾಯ ನಮಃ ಸೋಮಾಯ ಶಂಭವೇ ।

ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಕಲ್ಯಾಣಾಧಿಪತಯೇ ತೇ ನಮೋ ನಮಃ ।।

ವಿರಿಂಚಿನಾರಾಯಣಶಂಕರಾತ್ಮನೇ

ನಮಃ ಸವಿತ್ರೇ ಜಗದೇಕಚಕ್ಷುಷೇ ಜಗತ್ಪ್ರಸೂತಿ ಸ್ಥಿತಿನಾಶಹೇತವೇ  ।

ತ್ರಯೀಮಯಾಯ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಧಾರಿಣೇ ವಿರಿಂಚಿನಾರಾಯಣಶಂಕರಾತ್ಮನೇ  ।।